Si­bŠtt Ingibj÷rg Sˇlr˙n gefur hßlft samsinni vi­ landv÷rnum; alltaf ■ˇ jafn-aftarlega ß merinni Ý hermßla-sagnfrŠ­i sinni

UtanrÝkisrß­■jˇnninn lÚt frÚttnŠm or­ falla Ý Silfri Egils Ý gŠr. Um lei­ og sß gamli NATO-andstŠ­ingur sřnir ßfram auki­ raunsŠi Ý vi­urkenningu ß nau­syn varnarsamstarfs vi­ NATO, tekur jafnvel fram a­ vi­ megum ekki forsmß 60 ßra varnarmßlasamb˙­ okkar me­ BandarÝkjunum, ■ß hafnar h˙n eindregi­ stofnun heimavarnarli­s og vopnvŠ­ingu l÷greglunnar (■.e.a.s. umfram ■a­, sem ■egar er sta­reynd Ý lÝtilli sÚrsveit hennar). Ůegar nßnar er a­ gŠtt, ß gamall van■ekkingar-fordˇmur sennilega ekki svo lÝtinn ■ßtt Ý ■essari sÝ­astnefndu afst÷­u hennar.

═ vi­talinu ľ sem tˇk tilefni af nřju frumvarpi til laga um Varnarmßlastofnun, sem lagt hefur veri­ fram ß Al■ingi ľ hÚldust Ý hendur vopnleysisstefna fyrir ═slendinga sem slÝka, samsinning vi­ ■vÝ a­ halda ßfram NATO-a­ild og a­ eiga ■ß sto­ bŠ­i Ý 5. grein NATO-sßttmßlans (a­ ßrßs ß eitt a­ildarrÝki sko­ist sem ßrßs ß ■au ÷ll) og Ý varnarsamkomulaginu vi­ BandarÝkin (sem ßskilur ■eim rÚtt til Ýhlutunar hÚr, ef strÝ­ skellur ß), ennfremur samsinni vi­ ßrsfjˇr­ungslegum flugflotaŠfingum NATO-■jˇ­a hÚrlendis, en einnig ofurßherzla ß umhverfis- og hry­juverkavß fremur en herna­arvß ľ og linkulega beinlaus, en ■ˇ ekki me­ ÷llu brjˇsklaus varyg­ hennar gagnvart fj÷l■reifni r˙ssnesks herafla Ý grennd vi­ landi­.á

Ůa­, sem drˇ mig ■ˇ helzt til a­ blogga um ■ennan ■ßtt, var enn ein sta­festingin ß grunnfŠrinni ■ekkingu Ingibjargar Sˇlr˙nar ß Ýslenzkri varnarmßlas÷gu fyrri alda. Kom ■a­ fram Ý svari hennar Ý vi­talinu vi­ Egil:

A­spur­, hvort henni fyndist koma til greina a­ stofna einhvers konar heimavarnarli­ ß ═slandi, svara­i h˙n ■vÝ neitandi:

  • "Nei, alls ekki, ■a­ finnst mÚr, hÚrna, mÚr hugnast ekki s˙ hugmynd. [...] Vi­ h÷fum veri­ herlaus ■jˇ­," sag­i h˙n og brosti, "sÝ­ustu hˇparnir, sem voru undir vopnum, hva­ voru ■a­, um 1550, ■ß voru sÝ­ustu hˇparnir afvopna­ir [sic!!!]. Og mÚr finnst, a­ ■a­ ■urfi n˙ dßlÝti­ miki­ til a­ ■essi ■jˇ­, eftir, me­ slÝka s÷gu, a­ h˙n fari a­ stofna til slÝks li­s."

Me­ ■essum or­um afhj˙par h˙n enn einu sinni dj˙pstŠ­a van■ekkingu sÝna ß hermßlas÷gu ═slands ľ og er ■ˇ sagnfrŠ­ingur sjßlf! T÷kum okkur smß-tÝma Ý a­ sko­a ■a­ mßl, ß­ur en vi­ f÷rum lengra ˙t Ý ■etta vi­tal hennar vi­ Egil Helgason.

UmmŠli Ingibjargar Sˇlr˙nar rifja upp g÷mul greinardr÷g mÝn frß nˇv.ľdes. 2004, sem Úg hug­ist birta Ý dagbla­i undir yfirskriftinni S÷guvillur pˇlitÝsks sagnfrŠ­ings [■.e. I.S.G.] um 'ˇrofa' fri­arhyggju ═slendinga. Full ßstŠ­a er til a­ drÝfa ■ß grein einhvern tÝmann ß prent, en ■ar fjalla Úg ekki sÝzt um ■essa van■ekkingu hennar ß vopnabur­i hÚr ß landi ľ og fullum vilja landsmanna til hervarna ľ langt fram eftir ÷ldum og miklu lengur en h˙n vir­ist Ýmynda sÚr.

Fyrir pistil minn a­ ■essu sinni nŠgir ■ˇ a­ rekja hÚr nokkur atri­i, sem Ingibj÷rg Sˇlr˙n gengur me­ ÷llu fram hjß Ý yfirlřsingum sÝnum (sennilega bŠ­i af hreinni van■ekkingu og ßhugaleysi ß varnarmßlas÷gu, sem kemur tr˙lega til af gamalli andst÷­u hennar vi­ hervarnir). Ůrßtt fyrir ■ß Ýmyndun hennar, a­ vi­ h÷fum einfaldlega veri­ afvopnu­ um 1550, ■ß ver­a hÚr rakin ßberandi dŠmi um varnartilbur­i og hermennsku-anda me­al ═slendinga um langan aldur eftir si­skiptaßt÷kin (sem ßttu sÚr sta­ um og fyrir 1550, auk annarra stuttu ß­ur, ■.e. vopna­ra ßrßsa ═slendinga og Dana ß Ůjˇ­verja Ý GrindavÝk o.fl.). LŠt Úg nŠgja a­ nefna ■essi atri­i mßli mÝnu til s÷nnunar:

  1. Afvopnun ═slendinga hˇfst ekki fyrr en ß seinni hluta 16. aldar, me­ svok÷llu­u 'vopnabroti', sem lÝklega hefur fari­ fram ß ßttunda ßratug 16. aldar (sbr. Birgi Loftsson: Herna­arasaga ═slands 1170ľ1581, s. 248). "Um 1580 var tali­, a­ afvopnun almennings hafi veri­ alger. Ůannig hˇfst vopnleysi ═slendinga ...," segir Benedikt Gr÷ndal (Írl÷g ═slands, s. 13).
  2. En strax ßri­ 1580 snřr Fri­rik konungur II vi­ bla­inu me­ ■vÝ a­ senda hinga­ Ý hverja sřslu ßtta spjˇt og sex byssur, alls um 96ľ102 byssur og 128ľ136 spjˇt.
  3. ┴ri­ eftir, 1581, dŠmir Magn˙s sřsluma­ur pr˙­i (sennilega forfa­ir allra ═slendinga n˙ ß d÷gum) svokalla­an Vopnadˇm, řtarleg fyrirmŠli sem fˇlu Ý sÚr vopnvŠ­ingu Vestfir­inga, enda h÷f­u erlendir menn gert hÚr strandh÷gg, m.a. Ý ranni hins vellrÝka tengdaf÷­ur hans, Eggerts l÷gmanns Hannessonar, Ý BŠ (SaurbŠ) ß Rau­asandi.
  4. Ůessara vopna mun Ari 'stˇri', sonur Magn˙sar pr˙­a og sřsluma­ur Ý Ígri, hafa noti­ vi­, ■egar SpßnverjavÝgin ßttu sÚr sta­ 1615. Ůa­ var a­ vÝsu sorgleg hli­ ß varnarvi­leitni ═slendinga, ■ar sem hann fˇr ■ar mj÷g offari, en naumast hef­u hinir h÷rmulegu atbur­ir sy­ra og eystra ßtt sÚr sta­ 12 ßrum sÝ­ar, ef Vestmannaeyingar og a­rir a­rir landsmenn hef­u veri­ vel vopnum b˙nir.
  5. Tyrkjarßni­ ßtti sÚr sta­ 1627, ■ß drßpu ■eir tugi manna og sŠr­u marga, Ý Vestmannaeyjum og ß Austfj÷r­um, og herleiddu hÚ­an um 380 manns. Ekki voru ═slendingar fri­samari ■ß en svo, a­ ■eir l÷g­u ■a­ D÷num til lasts, a­ ■eir bombarderu­u ekki 'Hund-Tyrkjann' (alsÝrsku mannrŠningjana), ■egar skip ■eirra stranda­i ˙ti fyrir ┴lftanesi. (Hitt er anna­ mßl, a­ hef­u Danir ekki veri­ me­ ■rj˙ vÝgb˙in skip vi­ Bessasta­i, hef­u AlsÝrmenn ugglaust gert alv÷ru ˙r ■eim ßformum a­ rß­ast ß řmsa sta­i vi­ Faxaflˇa. Ůa­ var vopnavi­b˙na­ur, sem var­ fj÷lda manns til bjargar, hvorki 'hlutleysi', fri­semi nÚ varnarleysi ═slendinga ß ■eim d÷gum.)
  6. Eftir Tyrkjarßni­ voru skipulag­ar v÷kur Ý Helgafelli og h÷f­ gßt ß skipakomum til Vestmannaeyja, danskur herforingi sendur ■anga­ "til a­ hafa umsjˇn me­ landv÷rnum frß Skansinum" (g÷mlu varnarvirki, sem upprunalega var byggt 1586), einnig stofna­ herli­ heimamanna undir hans stjˇrn. "Ăfingar voru haldnar einu sinni Ý viku, og voru allir byssufŠrir menn skylda­ir til ■ßttt÷ku" og vita­ um nafngreinda menn, sem ■jˇnu­u Ý ■vÝ li­i, en siglingar ■anga­ voru vakta­ar fram yfir ßri­ 1700 (Birgir Loftsson, op.cit., 260ľ1).
  7. Allnokkur fj÷ldi ═slendinga gegndi her■jˇnustu fyrir Danakonung, m.a. l÷gfrŠ­ingurinn Ketill von Melsted, sem fÚll ungur Ý orrustu, en jafnvel, um hrÝ­, svo frŠgir menn sem Jˇn VÝdalÝn, sÝ­ar Skßlholtsbiskup, sem fekk sig leystan ˙r her■jˇnustu eftir tveggja ßra misjafna vist og framaleysi, og GrÝmur Jˇnsson, sÝ­ar amtma­ur. Einnig fer­abˇkah÷fundarnir Jˇn Ëlafsson IndÝafari og Jˇn Magn˙sson frß Geitastekk. Var hermennskan ■essum m÷nnum ekki meira ney­arbrau­ en svo, a­ flestir voru ■eir synir sřslumanna e­a presta Ý fremstu r÷­. (┴gŠtur l÷gregluma­ur, sem sˇtti ŠttfrŠ­inßmskei­ hjß mÚr, vinnur a­ samantekt bˇkar um Ýslenzka hermenn ß erlendri grund.)
  8. Hin tvÝ■Štta landv÷rn ═slands ß seinni ÷ldum: af hßlfu Dana og Breta, olli ■vÝ, a­ vi­ ■urftum sÝ­ur a­ bera vopn. Gloppurnar Ý v÷rnum landsins sřndu sig ■ˇ ß nř 1808ľ9, ■egar ˇfri­ur loka­i fyrir a­flutninga Dana, yfirgangsmenn rŠndu jar­abˇkarsjˇ­num og einn til, J÷rgen J÷rgensen, framdi valdarßn Ý miklum hluta landsins. Um lei­ sta­festist ■ˇ, a­ ═sland var Ý raun undir Šgishjßlmi og vernd hins mikla sjˇveldis Breta. En okkar beztu menn eins og Finnur Magn˙sson, leyndarskjalav÷r­ur konungs, horf­u til Tyrkjarßnsins og valdarßns J÷rundar me­ ugg Ý brjˇsti gagnvart ÷ryggi landsins og voru fylgjandi Ýslenzku varnarli­i; ß Úg eftir a­ upplřsa betur um ■etta sÝ­ar.*
  9. Ůß greinir Birgir Loftsson Ý nefndri bˇk sinni (s. 261) frß athyglisver­um rß­ager­um um stofnun 300 manna landhers fyrir landi­ allt ßri­ 1785. "Hvatamenn ■essarar rß­ager­ar voru helztu rß­amenn ■jˇ­arinnar, Hans von Levetzov stiftamtma­ur, Stefßn amtma­ur ١rarinsson [forfa­ir Stefßnunga: Stephensen-Šttar] og Bj÷rn Mark˙sson l÷gma­ur ... R˙mlega 600 manns voru tiltŠkir Ý varnarli­i­, og voru ■eir vopnum b˙nir af řmsu tagi ...," en eitthva­ mun svo hafa komi­ Ý veg fyrir, a­ af ■eirri herna­aruppbyggingu yr­i.
  10. J÷rundur hundadagakˇngur "lÚt ■egar Ý sta­ hefja smÝ­i skans [varnarvirkis] ß Arnarhˇlskletti Ý ReykjavÝk, nefndur Phelpsskans, og ߊrtlanir voru um stofnun Ýslenzks hers" (Birgir Loftsson, op.cit., 262). Raunar ■jˇnu­u nokkrir nafngreindir ═slendingar Ý vopnu­u var­li­i J÷rundar.
  11. Sjßlfur Jˇn Sigur­sson forseti vara­i vi­ varnarleysi okkar og tˇk eindregna afst÷­u me­ ■vÝ, a­ stofna­ yr­i heimavarnarli­ bŠnda til landvarnar, Ý skrifum hans Ý einu sÝnu frŠgasta riti, og tala­i um ■a­ sem nau­syn og raunhŠft markmi­ ■ß ■egar ß 19. ÷ld (nßnar um ■a­ seinna).* Jˇn Sigur­sson var raunar hvorki lř­veldis- nÚ vopnleysissinni, svo a­ menn hafi ■a­ n˙ einu sinni rÚtt!
  12. Vestmannaeyingar tˇku gˇ­an ■ßtt Ý allvel skipulag­ri stofnun herfylkingar frß og me­ 1853; var ■eim her "a­ fullu komi­ ß fˇt 1857 og starfrŠktur til vors 1869" (Birgir Loftsson, op.cit., 263).
  13. Afar fj÷lmenn herf÷r Vestur-═slendinga (sem kosta­i mikinn fj÷lda lßtinna og sŠr­ra) ß hendur Mi­veldunum 1914-18 er enn eitt dŠmi­ um vilja Ýslenzkra manna til ■ßttt÷ku Ý v÷rnum lands og eigin samfÚlags.*
  14. Loks er ■ess a­ geta, a­ L÷greglan Ý ReykjavÝk, undir forystu Agnars Kofoed-Hansen og Hermanns Jˇnassonar, hˇf mj÷g umtalsver­a vopnvŠ­ingu og skotŠfingar, me­ landvarnarhagsmuni Ý huga, ekki l÷ngu ß­ur en brezki herinn hernam ═sland vori­ 1940.* Nßnar um ■a­ og fleira sÝ­ar.

Af ■essari upptalningu er ljˇst, a­ fjarri fer ■vÝ, a­ ═slendingar hafi me­ ÷llu veri­ vopn- og herlausir 1550ľ1944, ■.e. frß si­skiptunum og allt til stofnunar lř­veldisins. Hef­i veri­ liti­ hÚr til tÝmans fyrir si­askiptin, allt frß Ůjˇ­veldis÷ld, ■ß hef­i enn skřrar blasa­ vi­, a­ ═sland ß sÚr afar langa s÷gu vopna­ra hersveita, annarrar vÝgvŠ­ingar (s.s. fj÷lda varnarvirkja), jafnvel herna­aranda og innanlandsßtaka. Hugmyndir Ingibjargar Sˇlr˙nar, SteingrÝms J. Sigf˙ssonar o.fl. um 'hef­bundi­ vopnleysi" og "Švinlega fri­arhef­" ■essarar ■jˇ­ar er ekki anna­ en ˇskhyggja Ý ■eirra huga, nema um hreina blekkingu sÚ a­ rŠ­a!

* Ůessara atri­a, Ý 8., 10., 13. og 14. li­, er ekki geti­ Ý Herna­aras÷gu ═slands 1170ľ1581 eftir Birgi Loftsson, og er ■ar ■ˇ fari­ langt ˙t fyrir ■ann tilgreinda tÝmaramma ■eirrar s÷gu me­ lauslegu ßgripi um sÝ­ari tÝmabil og jafnvel me­ lokak÷flunum: Stofnun herfylkingar Ý Vestmannaeyjum 1857, Heimastjˇrn og varnir, Stofnun herlauss lř­veldis ß ═slandi ľ og: Bj÷rn Bjarnason og umrŠ­an um stofnun Ýslensks hers.

(Meira vŠntanlegt Ý ■essa grein ß ■ri­judag e­a Ý framhaldsgrein.)

Silfur Egils mun vera H╔R ß netinu, en vi­tali­ vi­ Ingibj÷rgu var sÝ­asti hluti ■ßttarins.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Halla Rut

Mitt ßlit ß Ingibj÷rgu er ■a­, a­ fyrst ■egar h˙n byrja­i Ý stjˇrnmßlum ■ß var h˙n svo sannarlega vinstri sinnu­. Enda Ý afturhalds lista kvenna ß ■eim tÝma. Me­ ßrunum hefur h˙n svo lŠrt a­ engin ■jˇ­ kemst ßfram nÚ getur haft framfarir nema vera hŠgri sinnu­.

H˙n er a­ ver­a einn hŠgri sinna­asti stjˇrnmßlama­ur al■ingis og h˙n veit ■a­ ekki einu sinni sjßlf.

Halla Rut , 21.1.2008 kl. 14:15

2 Smßmynd: Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson

KŠri Jˇn, ■a­ nennir ekki neinn a­ ey­a or­um ß vangaveltur um Imbu n˙. ┴l÷g hafaáfylgt henniá˙r EgyptalandsŠvintřrinu. N˙ er ■a­ Villi Vill, Ëli F. og framtÝ­in.

Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson, 21.1.2008 kl. 20:52

3 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

Hva­a EgyptalandsŠvintřri, Vilhjßlmur minn? – En vangaveltur mÝnar eru n˙ ekki sÝzt tjßning ß sagnfrŠ­ißhuga, og ■˙ Šttir n˙ a­ vera ma­ur til a­ lÝta hann jßkvŠ­u auga.

KŠrar ■akkir fyrir skondi­ og skemmtilegt innlegg ■itt, Halla Rut.

Tek fram, a­ v÷kustaurinn Úg var a­ bŠta a­eins texta minn, einkum Ý lokaklausunni ˇskßstriku­u, n˙ Ý nˇtt.

Jˇn Valur Jensson, 22.1.2008 kl. 03:17

4 Smßmynd: Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson

H˙n er nřkomminn heim frß Egyptalandi, en n˙ eráËli forsetiáb˙inn a­ gera betur og farinn til Qtar. Mossad fylgdist grannt me­ ISB Ý Egyptalandi og lÝka Úg http://www.postdoc.blog.is/blog/postdoc/entry/411201/á Al Ahram minntist ■ˇ ekki ß fer­ir hennar.

╔g lÝt ß allar fŠrslur ■Ýnar me­ jßkvŠ­u auga.

Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson, 22.1.2008 kl. 09:47

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband